ابوالحسن صبا، استاد بی همتای موسیقی ایران

ابوالحسن صبا که بود؟!

اگر کمی با دنیای موسیقی ایرانی آشنا باشید، امکان ندارد که با استاد ابواحسن صبا آشنا نباشید. استادی که میتوان گفت اکثر استادان به نام ساز های موسیقی ایرانی شاگرد او بوده اند و مکتب او را ترویج میدادند. از اساتیدی همچون فرامرز پایور که جزو نوابغ ایرانی در ساز سنتور به حساب می آمده تا استاد حسن کسایی نابغه نی، حسین تهرانی نابغه تنبک ، بنان، تجویدی ، همایون خرم، شهریار ، ایرج، اسماعیل چشم آذر و…

به جرعت میتوانم بگویم هر کسی در عرصه موسیقی سنتی اثر گذار بوده به نوعی شاگرد ابوالحسن صبا به حساب می آید. 

در این مقاله در مجله برترین های دنیای هنر قصد داریم که به زندگانی و معرفی آثار این استاد استادان بپردازیم.

ابوالحسن صبا

زندگی ابوالحسن صبا:

استاد ابوالحسن صبا در سال 1281 خورشیدی در خانواده ای اهل ادب و موسیقی به دنیا آمد. 

نخستین استادش پدرش، کمال السلطنه، پژشک ، ادیب و دوستدار موسیقی بود، که سه تار می نواخت و آن را به پسرش نیز آموزش داد. 

صبا در ادامه نزد اساتید بزرگی همچون میرزاعبدالله فرهانی، درویش خان و علی نقی وزیری تار و سه تار، نزد حسین هنگ آفرین ویولن، نزد حسین اسماعیل زاده کمانچه، نزد اکبر خان نی، نزد حاجی خان ضرب و نزد علی اکبر خان شاهی سنتور را فراگرفته و مشق موسیقی کرد. 

در جوانی به مدرسه کمال الملک رفت و هنر نقاشی را فرا گرفت. او همچنین در رشته هایی ماندد نجاری، ریخته گری، معرق کاری و خاتم مهارت داشت. که این توانمندی های خود را بعد ها در ساخت ساز هایش به کار برد. 

جالب است که بدانید ابوالحسن صبا با نیما و شهریار رابطه نزدیکی داشت و به خانه شهریار رفت آمد داشت و استاد شهریار در موسیقی بود. 

 

صبا در سال 1311 با دختر عموی نیما با نام منتخب اسفندیاری کوه نور که یکی از شاگران ابوالحسن صبا هم بود ازدواج کرد و حاصل این ازدواج سه دختر به نام های غزاله، ژاله و رکسانا می باشد. 

متاسفانه استاد صبا در سن 55 سالگی و به دلیل ناراحتی قلبی در سال 1336 درگذشت. 

ای صبا با توچه گفتند که خاموش شدی
چه شرابی به تو دادند که مدهوش شدی
تو که آتشکده عشق و محبت بودی
چه بلا رفت که خاکستر خاموش شدی
به چه دستی زدی آن ساز شبانگاهی را
که خود از رقت آن بیخود و بی هوش شدی
تو به صد نغمه زبان بودی و دلها همه گوش
چه شنفتی که زبان بستی و خود گوش شدی
خلق را گر چه وفا نیست و لیکن گل من
نه گمان دار که رفتی و فراموش شدی

شهریار
صبا

زندگی هنری استاد ابوالحسن صبا:

صبا در سال 1302 در مدرسه عالی موسیقی مشغول به تحصیل شد. در 22 سالگی دانشجوی ممتاز و تکنواز برنامه های مدرسه عالی موسیقی شد و به این دلیل مورد احترام و تشویق اساتیدش بود. 

نخسیت اثر ضبط شده از ایشان قطعه زردملیجه است که در میان دو بند سرود ای وطن با صدای بانو روح انگیز در سال 1306 منتشر شده است. 

ابوالحسن صبا از طرف استاد علینقی وزیری مامور شد که در سال 1306 در رشت مدرسه ای مخصوص موسیقی دایر کند. به همین خاطر فرصتی برای استاد صبا دست داد که در آن زمان علاوه بر تدریس موسیقی در آن ناحیه به جمع آوری آهنگ های محلی بپردازد. آهنگ های دیلمان، رقص چوبی قاسم آبادی، کوهستانی و امیری مازندرانی از جمله آثاریست که از موسیقی آن منطقه تاثیر گرفته اند و امروزه در خاطره موسیقیایی باقی مانده است. 

در سال 1318 صبا به کار نوازندگی در رادیو پرداخت و در کنار آن در هنرستان موسیقی نیز تدریس می کرد. 

ابوالحسن صبا، چهل سال تمام ساز نواخت، و تعلیم داد، کتاب نوشت، آهنگسازی کرد و در تمام وجودیت موسیقی ایران و اثر مستقیم و مثبت گذاشت. 

او در تمامی رشته های موسیقی ایران و حتی سایر هنر های همچون ساختن ساز ، نقاشی و ادبیات مهارت داشت. به زبان انگلیسی مسلط بود و میتوان گفت دانشنامه ای جامع از علم و هنر موسیقی ایرانی بود. 

صبا تمام ساز هایی موسیقی ایرانی را نواخته بود و در آن حرفی برای گفتن داشت و شاگردانی که در هر کدام از این ساز ها تربیت کرد بعد ها به بزرگان آن ساز ها تبدیل شدند. که نام تعدادی از آن ها را در ابتدای این مطلب بیان کردم. 

اگر بخواهم نام تمام ساز هایی که استاد صبا به آن مسلط بودند را نام ببرم لیست آن به این شرح است : سنتور ، تار ، سه تار ، تنبک، نی، کمانچه ، ویولن و پیانو. از بین تمام این ساز ها ساز ویولن و سه تار به عنوان ساز تخصصی ایشان بود اما به این نکته توجه داشته باشید که ایشان تمام ساز ها را در حد استادی می نواختند. 

از استاد صبا آثار بسیار زیادی منتشر شده است چه آثاری که به صورت رسمی منتشر شدند چه آثاری که به صورت نوار های خصوصی در دسترس علاقمدان بود. در همه این آثار شما به راحتی میتوانید به مهارت فوق العاده ایشان در نواختن ساز پی ببرید. 

 

صبا

آثار استاد ابوالحسن صبا:

از آثار مستقل ایشان می توان به کار های زیر اشاره کرد. 

  1. کتاب دوره اول، دوم، سوم ویلون 
  2. کتاب دوره اول و دوم، سوم، چهارم سنتور
  3. کتاب دوره اول سه تار 

در این دسته میتوانم به این موارد اشاره کنم :

  1. سلوی ای وطن کتاب دستور ویلون وزیری
  2. چهار مضراب سه گاه، کتاب دستور ویلون وزیری
  3. رنگ بیات ترک، کتاب ۲۳ قطعه ضربی
  4. پیش درآمد ترک، ۱۸ قطعه پیش درآمد
  5. نوید بهار، کتاب اول ویلون
  6. چهار مضراب ساده در ماهور، کتاب اول ویلون
  7. دستور ضرب
  8. ردیف کامل آوازهای ایرانی
  9. چهار مضراب نوا
  1. دیلمان (دشتی)
  2. امیری یا مازندرانی (دشتی)
  3. زرد ملیجه (دشتی)
  4. به زندان (شوشتری)
  5. در قفس (دشتی)
  6. رقص چوپی (افشاری)
  7. کوهستانی (دشتی)

 

در پایان:

در انتها دعوت میکنم که قطعه گفتگو اثر استاد پایور، که به همراهی استاد صبا ضبط شده است را مهمان ما باشید. 

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *